یکی از نگرانیهای مهم هر زنبوردار این است که متوجه شود جمعیت یکی از کندوها نسبت به قبل کمتر شده و کلنی دیگر قدرت و فعالیت سابق را ندارد. گاهی زنبورها کاهش پیدا میکنند، گاهی سطح تخمریزی ملکه کمتر میشود و گاهی با وجود اینکه ملکه در کندو حضور دارد، رشد کلنی متوقف میشود.
اما علت ضعیف شدن کندوی زنبور عسل همیشه یکسان نیست. یک کندوی ضعیف ممکن است به دلیل مشکل ملکه، کمبود غذا، ضعف تغذیهای، کنه واروا، بیماری، سموم کشاورزی، گرمای شدید یا حتی مدیریت نامناسب کندو دچار افت جمعیت شده باشد.
به همین دلیل، قبل از اینکه برای تقویت کندو سراغ شربت، مکمل، قاب شفیره یا تعویض ملکه برویم، باید ابتدا بفهمیم علت ضعیف شدن کندوی زنبور عسل چیست. اگر علت اصلی پیدا نشود، ممکن است هفتهها برای تقویت کلنی تلاش کنیم اما نتیجه مطلوبی نگیریم.
در این مقاله، مهمترین علتهای ضعیف شدن کلنی را بررسی میکنیم و در ادامه توضیح میدهیم که برای هر مشکل چه اقداماتی میتوان انجام داد.
وقتی میگوییم یک کندو ضعیف شده، منظور فقط کم شدن تعداد زنبورهای روی قابها نیست. کاهش سطح نوزادان، کاهش تخمریزی، کمبود ذخیره غذایی، افت فعالیت پروازی و ناتوانی کلنی در حفظ تعادل طبیعی خود نیز میتواند نشانه ضعف باشد.
نکته مهم این است که ضعف کلنی معمولاً حاصل یک عامل منفرد نیست. در بسیاری از موارد، چند فشار بهطور همزمان روی کلنی اثر میگذارند؛ برای مثال، کمبود گرده میتواند پرورش نوزاد را کاهش دهد و همزمان آلودگی به واروا یا استرس گرمایی نیز توان کلنی را پایین بیاورد. منابع ترویجی دانشگاهی نیز کاهش سلامت کلنی را نتیجه ترکیبی از عواملی مانند انگلها و بیماریها، تغذیه نامناسب، سموم و عوامل محیطی میدانند.
بنابراین، اولین اصل این است:
قبل از تقویت کندوی ضعیف، علت ضعف آن را پیدا کنید.
قبل از اینکه به دنبال علت بگردیم، باید بدانیم چه نشانههایی را باید بررسی کنیم.
کندو ممکن است ضعیف شده باشد اگر:
البته هیچکدام از این نشانهها بهتنهایی برای تشخیص قطعی یک بیماری یا آفت کافی نیستند. هدف از بازدید این است که ابتدا تصویر کلی از وضعیت کلنی به دست آوریم و سپس علت احتمالی را پیدا کنیم.
ملکه یکی از اولین مواردی است که در بررسی یک کلنی ضعیف باید به آن توجه کرد. اگر ملکه به اندازه کافی تخمریزی نکند، تعداد زنبورهای جوان جایگزین زنبورهای مسن نمیشود و جمعیت کلنی بهتدریج افت میکند.
یکی از نشانههایی که باید بررسی شود، الگوی تخمریزی است. در یک کلنی سالم، نحوه پراکندگی تخمها و نوزادان اطلاعات زیادی درباره وضعیت ملکه در اختیار زنبوردار قرار میدهد.
اما هر الگوی نامنظمی الزاماً به معنی ضعیف بودن ملکه نیست. کمبود غذا، فشارهای محیطی و بعضی بیماریها نیز میتوانند روی پرورش نوزاد اثر بگذارند.
پس اگر با این وضعیت مواجه شدید:
ملکه را مشاهده کنید + تخم و لارو را بررسی کنید + وضعیت غذایی کلنی را بسنجید.
در صورتی که شواهد کافی نشاندهنده مشکل ملکه باشد، بسته به شرایط کلنی ممکن است تعویض ملکه یکی از راهحلها باشد.
این موضوع خودش میتواند موضوع یک مقاله تخصصی جداگانه باشد:
«چگونه بفهمیم ملکه زنبور عسل ضعیف یا پیر شده است؟»
یکی از سادهترین و در عین حال مهمترین دلایل ضعف کلنی، کمبود منابع غذایی است.
زنبورها برای تأمین انرژی به منابع کربوهیدراتی و برای رشد و پرورش نوزاد به منابع پروتئینی نیاز دارند. شهد یا عسل منبع اصلی انرژی کلنی است و گرده منبع مهم پروتئین، چربی، ویتامینها و مواد معدنی محسوب میشود.
اگر ورودی شهد کاهش پیدا کند یا ذخیره موجود در کندو کافی نباشد، کلنی ممکن است پرورش نوزاد را کاهش دهد. در شرایط کمبود شدید، گرسنگی حتی میتواند به سرعت باعث مرگ کلنی شود.
بنابراین در هر بازدید از یک کندوی ضعیف، فقط تعداد زنبورها را نبینید؛ ذخیره غذایی را نیز بررسی کنید.
گاهی یک زنبوردار میبیند عسل یا شربت در اختیار کلنی قرار دارد و تصور میکند مشکل تغذیهای وجود ندارد. در حالی که کلنی علاوه بر انرژی به پروتئین و سایر مواد مغذی نیز نیاز دارد.
گرده مهمترین منبع پروتئین طبیعی زنبورهاست و پروتئین آن برای رشد و پرورش نوزاد اهمیت زیادی دارد. کیفیت گرده نیز یکسان نیست و ترکیب غذایی آن به منبع گیاهی بستگی دارد.
اگر در محیط اطراف کندو تنوع گل و منابع گرده کاهش پیدا کند، ممکن است پرورش نوزاد افت کند و رشد جمعیت کند شود.
در چنین شرایطی، زنبوردار باید بررسی کند:
مقاله جداگانهای با عنوان «کمبود گرده چه اثری بر رشد کلنی زنبور عسل دارد؟» میتواند ادامه بسیار خوبی برای این بخش باشد.
اگر درباره علت ضعیف شدن کندوی زنبور عسل صحبت کنیم، نمیتوانیم واروآ را نادیده بگیریم.
کنه Varroa destructor از مهمترین تهدیدهای بهداشت کلنیهای زنبور عسل در جهان است. این انگل علاوه بر آسیب مستقیم به زنبورها، میتواند ویروسهایی را نیز منتقل کند و در آلودگی شدید، الگوی نوزادان و سلامت کلی کلنی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
یکی از اشتباهات رایج این است که زنبوردار فقط با مشاهده چند کنه روی زنبورها تصمیمگیری کند. مدیریت صحیح واروا باید بر اساس پایش و اندازهگیری آلودگی انجام شود، نه حدس و گمان. منابع دانشگاهی نیز بر پایش منظم و استفاده از برنامه مدیریت تلفیقی آفت تأکید دارند.
بنابراین اگر جمعیت کندو در حال کاهش است، بررسی واروا باید در برنامه بازدید قرار داشته باشد.
همچنین نباید از روشهای خودسرانه و مواد شیمیایی نامعتبر برای کنترل واروا استفاده کرد؛ انتخاب ماده و زمان مصرف باید مطابق دستور محصول مجاز و شرایط منطقه انجام شود.
واروا خودش یک موضوع کامل برای مقاله بعدی است:
«کنه واروا از کجا وارد کندو میشود و چگونه باید آن را پایش و کنترل کنیم؟»
ضعف کلنی ممکن است با بیماریهای مختلف نیز ارتباط داشته باشد. بیماریهای باکتریایی، قارچی و انگلی میتوانند روی نوزادان یا زنبورهای بالغ اثر بگذارند و در شرایط شدید، باعث افت جدی جمعیت شوند.
نکته بسیار مهم این است که هر کندوی ضعیف الزاماً بیمار نیست.
برای مثال، کاهش جمعیت ممکن است در اثر کمبود غذا، مشکل ملکه یا فشار محیطی اتفاق افتاده باشد.
به همین دلیل باید به علائم همراه توجه کرد:
اگر نشانههای مشخص بیماری مشاهده شد، تشخیص باید جدی گرفته شود و از درمانهای تصادفی و پشتسرهم پرهیز شود.
گرمای شدید را نباید فقط یک ناراحتی موقت برای زنبورها در نظر گرفت. کلنی برای حفظ شرایط مناسب داخل کندو مجبور به صرف انرژی برای تنظیم دما میشود.
پژوهشهای جدید نشان دادهاند که گرمای شدید میتواند باعث افزایش رفتار تهویه و ریشبندی، کاهش فعالیت جمعآوری گرده و اختلال در رشد و تنظیم دمای کلنی شود.
در چنین شرایطی بهتر است زنبوردار مواردی مانند اینها را بررسی کند:
به خصوص در مناطق بسیار گرم، مدیریت آب و تهویه میتواند در کاهش فشار گرمایی اهمیت زیادی داشته باشد.
گاهی کاهش جمعیت کندو با بیماری یا تغذیه اشتباه گرفته میشود، در حالی که امکان تماس زنبورها با سموم کشاورزی نیز باید بررسی شود.
سموم و بقایای مواد شیمیایی از جمله عوامل مؤثر بر سلامت کلنی هستند و در منابع علمی در کنار انگلها، بیماریها و تغذیه نامناسب بهعنوان یکی از عوامل مهم افت سلامت زنبورها مطرح شدهاند.
اگر تعداد زیادی زنبور بهطور ناگهانی در اطراف کندو تلف شوند، بهتر است موضوع را جدی بررسی کنید و شرایط منطقه، زمان سمپاشی و نوع فعالیت کشاورزی اطراف زنبورستان را در نظر بگیرید.
حتی اگر خود کلنی مشکلی نداشته باشد، محیط اطراف میتواند باعث کاهش قدرت آن شود.
خشکسالی، گرمای شدید و کاهش پوشش گیاهی میتوانند دسترسی زنبورها به شهد و گرده را کاهش دهند. در نتیجه، کلنی با منابع غذایی ضعیفتری روبهرو میشود و ممکن است رشد جمعیتی آن کند شود. پژوهشهای ترویجی نیز کاهش منابع گل در اثر خشکسالی و گرما را از عوامل مؤثر بر ضعف تغذیهای زنبورها میدانند.
این مسئله برای زنبوردارانی که کوچ میکنند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا انتخاب محل استقرار زنبورستان مستقیماً روی منابع غذایی در دسترس کلنی اثر میگذارد.
گاهی علت ضعف، بیماری یا کمبود غذا نیست؛ بلکه نحوه مدیریت خود کندوست.
اگر فضای در اختیار کلنی متناسب با جمعیت نباشد، زنبورهای ضعیف ممکن است نتوانند فضای موجود را بهخوبی پوشش دهند و مدیریت دما و دفاع از کندو برایشان دشوارتر شود.
از طرف دیگر، مدیریت نادرست قابها، اضافه کردن فضای جدید در زمان نامناسب یا باقی گذاشتن فضای اضافی برای کلنی کمجمعیت میتواند شرایط را برای یک کندوی ضعیف نامطلوبتر کند.
اصل مهم این است:
فضای کندو باید متناسب با قدرت واقعی کلنی مدیریت شود، نه صرفاً بر اساس تعداد قابهای موجود.
خرید قاب با برگه موم (قاب آماده چوب توسکا برای کندوی زنبور عسل)
یکی از مهمترین دلایل شکست در تشخیص علت ضعیف شدن کندوی زنبور عسل این است که دنبال یک علت واحد میگردیم.
ممکن است یک کلنی همزمان:
در چنین شرایطی، حذف فقط یکی از مشکلات ممکن است برای نجات کلنی کافی نباشد.
به همین دلیل مدیریت سلامت کلنی باید به شکل یک سیستم دیده شود؛ نه مجموعهای از اقدامات جدا از هم. منابع دانشگاهی نیز بر نقش ترکیبی انگلها، بیماریها، سموم و تغذیه در سلامت و بقای کلنی تأکید دارند.
یکی از بهترین روشها این است که بازدید کندو را به یک روند ثابت تبدیل کنیم.
ببینید چند قاب واقعاً با زنبور پوشیده شده و آیا جمعیت نسبت به بازدیدهای قبلی کاهش داشته است یا نه.
وجود ملکه بهتنهایی کافی نیست. باید کیفیت تخمریزی و میزان نوزادان نیز بررسی شود.
عسل، شهد، گرده و نان زنبور را بررسی کنید و ببینید کلنی برای شرایط فعلی چه مقدار ذخیره در اختیار دارد.
بهخصوص در زمانهایی که احتمال افزایش جمعیت کنه بیشتر است، پایش باید بخشی از برنامه ثابت زنبوردار باشد. استفاده از روشهای پایش استاندارد، تصمیمگیری درباره نیاز به درمان را دقیقتر میکند.
رنگ و شکل لاروها، الگوی شفیرهها و هر نشانه غیرعادی را بررسی کنید.
گرما، خشکسالی، کمبود آب، کمبود گل و سمپاشی مزارع اطراف را نمیتوان از وضعیت کندو جدا کرد.
راهحل باید بر اساس علت انتخاب شود.
اگر مشکل از کمبود غذا باشد، مدیریت تغذیه باید اصلاح شود.
اگر مشکل کمبود منابع طبیعی باشد، باید وضعیت پوشش گیاهی، آب و محل استقرار زنبورستان را بررسی کرد.
اگر ملکه ضعیف باشد، اصلاح وضعیت ملکه میتواند مطرح شود.
اگر واروا یا بیماری عامل ضعف باشد، ابتدا باید مشکل بهدرستی شناسایی و سپس از روش کنترل مناسب و مجاز استفاده شود.
اگر گرما عامل فشار باشد، مدیریت آب، سایه، تهویه و شرایط استقرار کندو اهمیت پیدا میکند.
و اگر کلنی بهشدت ضعیف شده باشد، بسته به شرایط ممکن است اقداماتی مانند تنظیم فضای کندو، استفاده هدفمند از قابهای مناسب یا در برخی موارد ادغام کلنی مطرح شود.
نکته مهم این است که هیچ نسخه واحدی برای تمام کندوهای ضعیف وجود ندارد.
خیر
شربت میتواند در شرایط کمبود منابع کربوهیدراتی نقش مهمی داشته باشد، اما اگر علت اصلی ضعف، مشکل ملکه، واروا، بیماری، کمبود گرده یا استرس شدید محیطی باشد، شربت بهتنهایی مشکل را حل نمیکند.
حتی درباره تغذیه پروتئینی نیز باید شرایط واقعی کلنی و دسترسی آن به منابع طبیعی در نظر گرفته شود. گرده علاوه بر پروتئین، مواد مغذی دیگری دارد و کیفیت منابع گرده نیز با یکدیگر متفاوت است.
بنابراین قبل از هر نوع تغذیه، این سؤال را از خودتان بپرسید:
«کلنی واقعاً به چه چیزی نیاز دارد؟ انرژی، پروتئین، آب یا رفع یک مشکل دیگر؟»
در بعضی شرایط، استفاده هدفمند از قابهای حاوی نوزادان میتواند یکی از ابزارهای مدیریت کلنی باشد؛ اما این کار نباید بدون بررسی وضعیت دو کلنی انجام شود.
قبل از انتقال قاب باید مواردی مانند:
بررسی شود.
انتقال یک قاب آلوده یا مشکلدار میتواند بهجای حل مشکل، آن را به کلنی دیگری منتقل کند.
بنابراین تقویت کلنی با قاب شفیره باید بخشی از یک برنامه مدیریتی باشد، نه یک واکنش عجولانه.
اگر هنگام بازدید دیدید جمعیت یک کندو کاهش پیدا کرده، این موارد را بهترتیب بررسی کنید:
۱. جمعیت: آیا واقعاً تعداد زنبورها نسبت به گذشته کم شده است؟
۲. ملکه: ملکه وجود دارد؟ وضعیت تخمریزی چگونه است؟
۳. نوزادان: مقدار و الگوی تخم، لارو و شفیره طبیعی است؟
۴. غذا: عسل و ذخیره گرده کافی است؟
۵. واروا: آیا آلودگی به کنه پایش شده است؟
۶. بیماری: آیا علائم غیرطبیعی روی زنبور یا نوزادان دیده میشود؟
۷. آب و دما: آیا کلنی درگیر گرمای شدید یا کمبود آب است؟
۸. محیط: آیا شهد و گرده کافی در اطراف زنبورستان وجود دارد؟
۹. سموم: آیا اخیراً در اطراف زنبورستان سمپاشی انجام شده است؟
۱۰. مدیریت: آیا فضای کندو با قدرت واقعی کلنی متناسب است؟
این چکلیست کمک میکند قبل از هر اقدام، علت احتمالی ضعف را محدود کنید.
یکی از بزرگترین اشتباهات در مدیریت کلنی این است که به محض دیدن کاهش جمعیت، بدون علتیابی سراغ تغذیه یا افزودن قاب برویم.
مثلاً اگر مشکل اصلی واروا باشد، تغذیه بهتنهایی مشکل را برطرف نمیکند.
اگر مشکل ملکه باشد، افزایش غذا الزاماً باعث افزایش پایدار جمعیت نمیشود.
اگر کلنی درگیر بیماری باشد، انتقال قاب از کلنی دیگر حتی میتواند خطرناک باشد.
به همین دلیل، بهترین ترتیب تصمیمگیری این است:
مشاهده – تشخیص احتمالی – بررسی علت – انتخاب راهحل – پیگیری نتیجه
نه اینکه:
ضعف کلنی – فوراً شربت یا قاب اضافه کنیم.
پیشگیری معمولاً بسیار سادهتر از نجات یک کلنی بسیار ضعیف است.
بازدیدهای منظم، پایش واروا، بررسی ملکه، توجه به ذخیره غذایی، مدیریت صحیح فضای کندو، تأمین آب مناسب و توجه به شرایط محیطی باید بخشی از برنامه همیشگی زنبوردار باشد.
همچنین ثبت وضعیت کندوها در طول فصل کمک میکند کاهش تدریجی جمعیت خیلی زودتر دیده شود. زنبورداری که وضعیت هر کلنی را در بازدیدهای مختلف ثبت میکند، راحتتر متوجه میشود که یک کندو واقعاً رو به ضعف است یا صرفاً در یک دوره کوتاه رشد کمتری داشته است.
علت ضعیف شدن کندوی زنبور عسل میتواند از یک مشکل ساده مثل کمبود غذا تا مسائل پیچیدهتری مانند واروا، بیماری، ضعف ملکه، کمبود گرده، گرمای شدید یا مجموعهای از چند عامل ناشی شود.
به همین دلیل، بهترین راه برای تقویت یک کندوی ضعیف این نیست که فقط یک ماده غذایی یا یک روش مدیریتی را امتحان کنیم؛ بلکه باید ابتدا علت اصلی را پیدا کنیم.
اگر جمعیت کندو کاهش پیدا کرده است، از خودتان بپرسید:
آیا مشکل از ملکه است؟ غذا کم است؟ گرده کافی وجود دارد؟ واروا داریم؟ بیماری وجود دارد؟ شرایط محیطی نامناسب است؟ یا چند عامل همزمان روی کلنی اثر گذاشتهاند؟
هرچه تشخیص دقیقتر باشد، احتمال موفقیت در تقویت کلنی نیز بیشتر خواهد بود.
در نهایت، یک اصل را همیشه به خاطر داشته باشید:
این یک نکته ساده است، اما میتواند از بسیاری از اقدامات اشتباه و هزینههای اضافی در زنبورستان جلوگیری کند.
من محمد یوسفی پور هستم و با سالها تجربه در امر زنبورداری و تولید عسل مشغول خدمات رسانی به زنبورداران عزیز کشورم هستم.
اگه قصد شروع زنبورداری رو داری و یا میخوای مهارتها و بازدهی خودت در این حرفه رو ارتقا بدی میتونی رو کمک من حساب کنی.
لینک مستقیم ورود به صفحه اینستاگرام فروشگاه اینترنتی زنبورامون (روش کلیک کنید یا ضربه بزنید)
60 سال سابقه در پرورش زنبور و تولید عسل
پشتیبانی تلفنی
پرداخت امن
ضمانت اصالت کالا
ارسال سریع
دسترسی سریع
دسته بندی محصولات
نمادها
ما را دنبال کنید 
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت ، متعلق به zanboramoon.com می باشد.
گیلان، لاهیجان، میدان انقلاب، خیابان فیاض، روبروی فیاض 14